Astronomi dünyası tarihi bir gözleme imza attı. Gökbilimciler, Güneş'ten yaklaşık 30 kat daha büyük kütleli bir dev yıldızın süpernova patlamasıyla yok oluş sürecini başlangıcından sonuna kadar saniye saniye izlemeyi başardı. Elde edilen veriler, dev yıldızların daha önce bilinmeyen yollarla da patlayabileceğini gözler önüne serdi.

X ışını parlaması patlamanın habercisi oldu

İzlenimler, Çin'in geliştirdiği Einstein Probe uzay teleskobunun mart ayında anlık bir X ışını parlaması tespit etmesiyle başladı. Söz konusu parlamanın, çöken yıldız çekirdeğindeki patlamanın tetiklediği güçlü şok dalgasının dev yıldızın yüzeyini yarıp geçmesiyle oluştuğu belirlendi.

"Şok kırılması" olarak adlandırılan bu olgunun her süpernovada meydana geldiği düşünülüyor; ancak sürecin son derece kısa sürmesi nedeniyle tespit edilmesi oldukça güç. Son gözlemin 2008 yılından bu yana ilk kez yapılması, olayın bilimsel değerini bir kat daha artırdı.

Üç aylık kesintisiz gözlem

Pittsburgh'daki Carnegie Mellon Üniversitesi'nden araştırmacı Brendan O'Connor, bu sürecin eşzamanlı yakalanmasının büyük bir tesadüf gerektirdiğini vurguladı. Maryland Üniversitesi'nde görevli NASA Einstein Araştırmacısı Jillian Rastinejad ise şok dalgasının çalışma prensibini şu sözlerle açıkladı:

"Şok dalgası yıldızın dış katmanlarını ve etrafındaki maddeleri yarıp geçerken X ışınlarında tespit ettiğimiz sinyal üzerinde bir iz bırakır. Bu X ışınlarını kullanarak çökmek üzere olan yıldıza eşi benzeri görülmemiş bir bakış açısı kazanabiliyoruz."

Ekip, Dünya açısından süpernovanın bulunduğu noktanın Güneş'in arkasında kaldığı ana kadar yaklaşık üç ay boyunca gözlemlerini sürdürdü. Bu süreçte yörüngedeki Chandra X-ışını Gözlemevi ile dünya genelindeki çok sayıda yer tabanlı teleskop eş zamanlı olarak devreye girdi.

500 milyon ışık yılı uzaktaki Wolf-Rayet yıldızı

Patlayan yıldızın Dünya'ya yaklaşık 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside konumlandığı, patlamadan önce ise güçlü yıldız rüzgârları nedeniyle hidrojen ve helyumdan oluşan dış katmanlarını çoktan savurmuş nadir bir tür olan Wolf-Rayet yıldızı olduğu açıklandı.

Rastinejad, söz konusu yıldızın devasa boyutlarına dikkat çekerek "Bu yıldız en büyük yıldızlar arasında yer alıyor, muhtemelen Betelgeuse'den bile büyük" ifadesini kullandı. Patlamanın ardından geride ise son derece yoğun kütleli, çekim gücü ışığın bile kaçmasına izin vermeyecek düzeyde olan bir kara delik kaldığı değerlendiriliyor.

Geniş çizgili Tip Ic süpernova

Patlama, dış katmanları soyulmuş ve fırlatılan maddelerin aşırı yüksek hızlarda hareket ettiği yıldızları kapsayan "geniş çizgili Tip Ic" süpernova olarak sınıflandırıldı. Gözlemlerde, maddenin ışık hızının yüzde 10'undan daha hızlı savrulduğu kaydedildi.

Gama ışını patlaması bekleniyordu, bulunamadı

Süpernova, genellikle ışığın en yüksek enerjili formu olan gama ışını patlamalarıyla ilişkilendirilen güçlü patlamaların birçok özelliğini sergiledi. Ancak araştırmacılar bu vakada gama ışını patlamasına dair herhangi bir kanıt bulamadı.

O'Connor, alandaki temel sorulardan birinin çöken bazı dev yıldızların neden ışık hızına yakın hızlarda madde püskürterek gama ışını patlamaları oluşturduğu, benzer yapıdaki diğerlerininse bunu neden yapmadığı olduğunu söyledi. Püskürmedeki hızlı hareket eden maddenin kendi içinde çarpışarak gama ışınlarını üretebileceğini belirten araştırmacı, bu durumda püskürmenin yıldızın yüzeyi veya son aşamada yıldızı çevreleyen yoğun madde tarafından engellenmiş olabileceğini dile getirdi.

Bulgu, Astrophysical Journal Letters dergisinde iki ayrı bilimsel makaleyle yayımlandı.