İşverenlerin, işçilere yanlışlıkla yaptığı fazla ödemelerin iadesi konusunda önemli bir hukuki tartışma Yargıtay'ın son kararıyla sonuçlandı. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, hatalı ödemelerin iade edilmesi gerektiğine yönelik emsal nitelikte bir karar vererek yerel mahkeme kararını bozdu.

15 YILLIK HUKUKİ MÜCADELE

Dava dosyasındaki bilgilere göre, bir işçi çalıştığı iş yerinden 15 yıl önce ayrıldı. İşveren, söz konusu işçiye fazla ödeme yapıldığını tespit ederek tutarın iadesini talep etti. İşçinin ödeme yapmayı reddetmesi üzerine işveren, 1. İş Mahkemesi'nin 2008/1115 Esas sayılı dosyası ile alacak davası açtı.

Yargılama sonucunda davanın kabul edilmesinin ardından Yargıtay'ın bozma kararı üzerine mahkemece davanın reddine karar verildi ve karar kesinleşti. Bunun üzerine davacı işveren, bilirkişi raporuna göre işçiye fazladan ödeme yapıldığının tespit edildiğini bildirerek iade için yazı gönderdi. Ancak ödeme yapılmaması üzerine tutarın tahsili için yeni bir dava açtı.

İLK MAHKEMEDEN RET KARARI

İş Mahkemesi, aynı ücretle çalışan işçilere davalı ile benzer oranlarda zam uygulandığı ve dava açmayan işçilerin de aynı ücreti aldığı gerekçesiyle işverenin fazla ödenen tutarı talep etme hakkı bulunmadığına kanaat getirerek davanın reddine hükmetti.

Kararın istinafa taşınmasının ardından Bölge Adliye Mahkemesi, hatalı ödemeyi yapan işverenin ekonomik ve sosyal açıdan üstün konumda olduğunu, iyi niyetle zenginleşen işçinin ise zayıf pozisyonda bulunduğunu vurguladı. Mahkeme, güvenin korunması ve hakkaniyet ilkeleri gereği fazla ödemenin istenmesinin doğru olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetti.

YARGITAY'DAN EMSAL İÇTİHAT

İstinaf kararının ardından davacı avukatı, hükme esas alınan bilirkişi raporundaki tespitlerin eksik incelemeye dayandığını ve hatalı olduğunu ileri sürerek kararı temyiz etti. Dosyayı inceleyen Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 78. maddesine dikkat çekti.

İlgili maddeye göre borç olmayanı rızası ile ödeyen kimsenin yanlışlığa düştüğünü ispat ettiği takdirde ödediğini geri isteyebileceğini belirten Yüksek Mahkeme, kararında şu ifadelere yer verdi:

"Bu maddede belirtilen yanlışlık eda ile ilgili olup edada bulunanda bağışlama irade ve arzusunun bulunmadığını gösteren bir yanılmadır."

"TAHAKKUK MEMURU HATAYA DÜŞMESEYDİ ÖDEME YAPILMAZDI"

Hatalı ödemenin kasıtlı bir bağışlama amacı taşımadığını vurgulayan yüksek mahkeme, önemli bir tespitte bulundu:

"Başka bir deyişle, davacı idarenin tahakkuk memuru hataya düşmeseydi, davalıya edada bulunmayacağı anlamına gelmektedir."

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 5 Aralık 1984 tarihli ve 1982/13-387 Esas, 1984/997 Karar sayılı içtihadına atıf yapan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, sebepsiz zenginleşme hükümlerinin uygulanması gerektiğine işaret etti:

"Herhangi bir şart tasarrufa dayanmayan salt hatalı ödemelerin idare tarafından Borçlar Kanunu'nun sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebileceği açıklanmıştır. Somut uyuşmazlıkta, davalı işçinin davacıya karşı fark alacaklar istemiyle açtığı davada davanın reddine karar verildiği ve kararın onanarak kesinleştiği anlaşılmıştır."

YEREL MAHKEME KARARI HUKUKA AYKIRI BULUNDU

Yerel mahkemenin ret kararının hukuka aykırı olduğunu belirten Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kesinleşen bilirkişi raporuna göre hesaplanan fazla ödeme tutarının hüküm altına alınması gerektiğine karar verdi. Yüksek Mahkeme, yazılı gerekçeyle davanın reddedilmesinin hatalı olduğunu vurgulayarak kararı bozdu.

Bu emsal kararla birlikte işverenlerin, hatalı yapılan ödemeleri yasal çerçevede geri talep edebilmesinin önü açılmış oldu. Karar, özellikle kamu kurumları ve özel sektör işverenleri açısından önemli bir hukuki dayanak oluşturuyor.