Yapay zeka teknolojisi, bilim kurgu filmlerini andıran bir gelişmeye imza attı. ABD'li araştırmacılar, üretken yapay zeka modellerini kullanarak doğada var olmayan ve laboratuvar ortamında çoğalabilen yeni virüsler üretmeyi başardı. Çalışma, dünyanın en saygın bilim dergilerinden Science'da yayımlandı.

Stanford, MIT ve Broad Enstitüsü'nden ortak çalışma

Stanford Üniversitesi, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ile Harvard Üniversitesi bünyesindeki Broad Enstitüsü'nde görev yapan araştırmacılar, yapay zeka destekli devrim niteliğinde bir araştırmaya imza attı. Bilim insanları, yaklaşık 300 genetik tasarımı kimyasal yöntemlerle sentezleyerek laboratuvar koşullarında test etti ve bunlardan 16 yaşayabilir virüs elde etmeyi başardı.

Ortaya çıkan yeni virüslerin yalnızca bakterileri enfekte etmek üzere tasarlandığı ve insan sağlığı açısından herhangi bir tehdit oluşturmadığı belirtildi. Bu çalışma, bir organizmanın tüm genom haritasının ilk kez yapay zeka aracılığıyla başarıyla tasarlanması bakımından bilim tarihinde önemli bir eşik olarak kayıtlara geçti.

Eksiksiz genom tasarlayan ilk yapay zeka modeli

Stanford Üniversitesi'nde yardımcı doçent olarak görev yapan Brian Hie, çalışmanın önemine ilişkin yaptığı açıklamada, üretken yapay zekanın ulaştığı karmaşıklık düzeyine dikkat çekti. Hie, "Bu, üretken yapay zekanın tasarlayabileceği karmaşıklıkta bir sonraki adımdır. Üretken yapay zeka ilk kez eksiksiz bir genom tasarlamak için kullanılıyor" ifadelerini kullandı.

Uzmanlar, bu gelişmenin hastalıkların tedavisinde yeni bir dönemin kapısını açabileceğini ve bilimde çok önemli bir dönüm noktası niteliği taşıdığını vurguladı.

Evo1 ve Evo2: Yaşamın dilini çözen modeller

Araştırmacıların çalışmada kullandığı teknoloji, ChatGPT gibi büyük dil modellerine benzer bir mantıkla çalışıyor. Evo1 ve Evo2 adı verilen yapay zeka modelleri, kelimeler yerine doğrudan yaşamın dilini tahmin ediyor. Bu modeller, virüslerden bakterilere, bitkilerden insanlara kadar pek çok canlıdan alınan genetik kodlar üzerinde eğitildi.

Söz konusu yapay zeka araçları, yalnızca belirli bakteri türlerini enfekte eden bakteriyofaj adı verilen virüsleri üretmek üzere optimize edildi. Stanford ekibi, en umut vadeden 302 yapay zeka tasarımını seçerek bunları laboratuvar ortamında sentezledi. Yapılan testlerde bu tasarımlardan 16'sının E. coli bakterilerini etkili biçimde öldürdüğü tespit edildi.

Acil güvenlik uyarısı yapıldı

Öte yandan uzmanlar, yapay zeka tarafından tasarlanan virüslerin beraberinde ciddi güvenlik endişelerini de getirdiğine dikkat çekti. Yapay zeka araçları hızla gelişirken, halihazırda yeni antibiyotiklerin tasarlanmasında da kullanılıyor. Ancak uzmanlara göre sıfırdan işlevsel bir virüs tasarlamak, antibiyotik geliştirmeye kıyasla çok daha karmaşık ve potansiyel riskler barındıran bir süreç olarak değerlendiriliyor.