Estetik operasyonlara olan ilgi küresel ölçekte hızla büyürken, cerrahi müdahale gerektiren burun estetiği, meme büyütme ve liposuction gibi işlemlerin yıllık pazar hacmi 85 milyar doları aşıyor. Bu devasa finansal büyüklük, kullanıcıların görünüş kaygılarını fırsata çeviren dijital uygulamaların da önünü açıyor.

Yapay zekâyla gelen 'estetik reçete'

Son dönemin trendi haline gelen uygulamalar, kullanıcının fotoğrafını yüklemesiyle birlikte yapay zekâ aracılığıyla yüz analizi gerçekleştiriyor. Sistem, kişiye hangi estetik müdahalelere ihtiyaç duyduğunu bildirip karşılığında yüklü miktarlarda ödeme talep ediyor. Sektörün en çok tercih edilen isimleri arasında Avustralya merkezli Qoves, ABD merkezli Epica ve İngiltere merkezli Facemaxify öne çıkıyor. Guardian gazetesinin haberine göre bu platformlar, müşterilerini 18 yaş üstü yetişkinlerle sınırlandırdığını belirtse de yaş doğrulama kontrolleri kolaylıkla aşılabiliyor.

Haftalık ve aylık paketlerle gelen fatura şoku

Uygulamaların fiyatlandırma modeli dikkat çekici boyutlara ulaşıyor. Qoves, botoks ve dolgu gibi cerrahi olmayan tavsiyeler için 150 dolar (yaklaşık 7 bin TL), ameliyat önerilerini içeren detaylı raporlar için ise 300 doların (14 bin TL) üzerinde ücret talep ediyor. Epica ise kullanıcıları önce ücretsiz bir tarama ile cezbediyor; ancak sonuçları görüntülemek istendiğinde ödeme ekranı devreye giriyor. Uygulamanın App Store'daki haftalık erişim ücreti bin TL'yi, yıllık paketi ise 8 bin TL'yi buluyor.

Gençler arasında hızla yayılan 'looksmaxxing' (görünümü mükemmelleştirme) akımını tamamen paraya dönüştüren Facemaxify ise Türkiye'deki App Store ve Google Play üzerinden haftalık erişimi 230 TL olarak faturalandırıyor. Uygulamaların ortak taktiği ise ücretsiz deneme süresinin bitmesiyle birlikte kredi kartından otomatik tahsilat başlatması. İptalini unutan bir kullanıcı, tek bir yüz analizi uygulamasından aylık 920 TL, yıllık bazda ise farkında olmadan 11 bin TL'nin üzerinde ödeme yapmış oluyor. Qoves tek seferde peşin tahsilat yaparken, Facemaxify taksit taksit hissettirmeden ücret çekme yöntemini benimsiyor.

Uzmanlar uyarıyor: Öz güvensizlik istismar ediliyor

Ottawa Üniversitesi'nden psikoloji profesörü Dr. Tracy Vaillancourt, bu tür uygulamaların öz saygı üzerindeki yıkıcı etkisine dikkat çekti. Vaillancourt, 'Kadınların kendilerini en fazla güvensiz hissettikleri alan görünümleridir. Uygulamalar bazı kullanıcılara düşündüklerinden daha iyi göründüklerini söylüyor ama bu his kalıcı olabilir mi? Öz değerin ölçütü olarak görünümü vurgulayan bir platform, kişiye gerçek bir huzur sağlar mı, yoksa öz eleştiri döngüsünü besler mi?' ifadelerini kullandı.

Arkansas Üniversitesi'nde çekicilik bilimi alanında çalışan Dr. Mitch Brown ise bilimsel temele vurgu yaptı. Brown, 'Bu uygulamalar güvenilir olduklarını kanıtlamak istiyorlarsa, kullandıkları yöntemlerin bilimsel dayanağını hem müşterilerine hem de kamuya göstermek zorundadır' dedi. Brown'a göre çekicilik üzerine mevcut akademik literatür çok kapsamlı olsa da evrensel geçerliliğe sahip genellemeler sorgulanmaya açık. Belirli özelliklerin belirli topluluklar tarafından çekici bulunması, bir kişinin görünümünü değiştirmesini meşrulaştıracak ya da ücretli bir uygulamanın önerisini destekleyecek kadar sağlam bir zemin oluşturmuyor. Brown, düşük öz saygıya sahip bireyler için görünüm istismarının son derece yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini belirtti.