Kentsel dönüşüm sürecinin en kritik aşamalarından biri olan riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yürütülüyor. Yapı malikleri veya kanuni temsilcileri, masrafları kendilerine ait olmak üzere bu tespiti yaptırabiliyor.

Başvuru Süreci Nasıl İşliyor?

Malikler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara başvurarak binalarının risk durumunun belirlenmesini talep edebiliyor. Bu kuruluşlar, Bakanlığın belirlediği teknik esaslar doğrultusunda yapının taşıyıcı sistemini, mevcut durumunu ve yapısal özelliklerini kapsamlı şekilde inceliyor.

Binalarda Hangi İncelemeler Yapılıyor?

Riskli yapı değerlendirmesinde yalnızca dışarıdan gözlemle yetinilmiyor. Süreç kapsamında:

  • Gerekli görülen yerlerden karot örnekleri alınarak betonun özellikleri belirleniyor,
  • Binanın projesi ile mevcut durumu karşılaştırılıyor,
  • Taşıyıcı sistem elemanları detaylı şekilde inceleniyor,
  • Yapının deprem performansını etkileyen tüm unsurlar değerlendiriliyor.

Rapor Süreci ve Bildirim

Hazırlanan riskli yapı tespit raporu, elektronik sistem üzerinden ilgili idareye iletiliyor. İdare tarafından yapılan incelemede raporda eksiklik veya yanlışlık tespit edilmesi halinde gerekli düzeltmeler isteniyor. Uygun bulunan rapor sonucunda riskli olduğu belirlenen yapı, tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere ilgili tapu müdürlüğüne bildiriliyor.

Riskli yapı tespitine ilişkin bilgiler binaya asılıyor, maliklere e-Devlet üzerinden bildiriliyor ve ilgili muhtarlıkta 15 gün süreyle ilan ediliyor. Ayrıca tapu müdürlüğü tarafından ayni ve şahsi hak sahiplerine tebligat yapılıyor.

İtiraz Hakkı ve Süreci

Riskli yapı tespitine karşı yapı malikleri veya kanuni temsilcileri, tebligat tarihinden itibaren 15 gün içinde yapının bulunduğu yerdeki kentsel dönüşüm müdürlüğüne veya yetki devri yapılmışsa ilgili belediyeye dilekçeyle itiraz edebiliyor. İtirazlar, üniversitelerden ve Bakanlıktan belirlenen üyelerden oluşan teknik heyet tarafından inceleniyor.

Teknik heyet, raporu teknik açıdan değerlendirerek yapının riskli olup olmadığına ilişkin nihai kararını veriyor. İtirazın kabul edilmesi halinde riskli yapı tespitinin sonucu değişebiliyor. İtiraz edilmemesi veya itirazın reddedilmesiyle birlikte riskli yapı tespiti kesinleşiyor.

Yıkım Süreci ve Süreler

Riskli yapı kararının kesinleşmesinin ardından yapının tahliye edilmesi ve yıktırılması gerekior. Maliklere, tebligat tarihinden itibaren 60 günden az olmamak üzere süre veriliyor. Bu sürede yıkım gerçekleştirilmezse, yapının idari makamlarca yıktırılacağı bildirilerek 30 günden az olmamak üzere ek süre tanınıyor. Verilen sürelerin sonunda da yıkım yapılmazsa idare tarafından gerekli işlem gerçekleştirilebiliyor.

İtiraz süreci sonunda riskli olduğu kesinleşen yapıların yıktırılması, kanunun emredici hükümleri arasında yer alıyor. Bu nedenle ayrıca maliklerin yıkım konusunda anlaşması gerekiyor.

Güçlendirme Seçeneği Mümkün mü?

Riskli yapının her durumda yıkılıp yeniden yapılması zorunlu olmayabiliyor. Yapının teknik açıdan güçlendirmeye elverişli olması ve ilgili mevzuattaki şartların sağlanması halinde güçlendirme seçeneği değerlendirilebiliyor. Bunun mümkün olup olmadığı, teknik incelemeler ve gerekli proje, ruhsat süreçleri sonucunda belirleniyor.

Uzmanların Uyarıları

Uzmanlar, vatandaşlara riskli yapı tespiti sürecinde şu önerilerde bulunuyor:

  • Mutlaka Bakanlık tarafından lisanslandırılmış kuruluşlarla çalışılması,
  • Rapor ve tebligatların dikkatle takip edilmesi,
  • Özellikle 15 günlük itiraz süresinin kaçırılmaması gerekiyor.

Böylece riskli yapı tespiti, basit bir "deprem testi" olmaktan çıkarak binanın tahliyesi, yıkımı, yeniden yapılması veya uygun koşullarda güçlendirilmesine kadar uzanan hukuki ve teknik bir sürecin başlangıcını oluşturuyor.