Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Şubat 2023'te yaşanan yıkıcı depremlerin konut piyasası üzerindeki etkilerini ele alan kapsamlı bir araştırmayı kamuoyuyla paylaştı.

Kira Piyasasında Talep Şoku Etkili Oldu

"Konut Piyasası Baskıları ve Deprem Sonrası Yerinden Edilme: 2023 Türkiye Depremlerinden Bulgular" başlıklı çalışmada, çevrim içi emlak ilanı verileri ile zamana dayalı regresyon süreksizliği yöntemi kullanılarak detaylı bir analiz gerçekleştirildi.

Araştırmanın en çarpıcı bulgusu, depremlerin ardından yaşanan kitlesel göçün özellikle kiralık konut piyasasında güçlü bir talep şoku yaratması oldu. Buna karşılık ticari gayrimenkul piyasasında istatistiksel olarak anlamlı bir etki tespit edilemedi.

Merkez Bankası uzmanları, bu sonucun fiyat baskısının ağırlıklı olarak yer değiştiren hanelerin barınma ihtiyacından kaynaklandığını gösterdiğini vurguladı.

Büyük ve Yeni Konutlar Öne Çıktı

Çalışma, depremin konut piyasası üzerindeki etkisinin tüm konut türlerinde homojen dağılmadığını ortaya koydu. Elde edilen bulgulara göre kira artışları, depremzede ailelerin daha kalabalık hane yapısını yansıtacak şekilde çok odalı konutlarda daha belirgin bir şekilde gerçekleşti.

Araştırmada ayrıca yeni konutlarda kira baskısının daha güçlü hissedildiği belirtildi. Bu durumun, afet sonrasında güvenli ve yeni binalara yönelik artan talep ile doğrudan uyumlu olduğu ifade edildi.

Coğrafi Yakınlık ve Göç Ağları Belirleyici Faktör Oldu

İl bazında yapılan analizler, kira baskısının şiddetini şekillendiren iki temel unsuru gözler önüne serdi. Buna göre deprem bölgesine coğrafi olarak yakın iller ile daha önce oluşmuş göç ağlarının bulunduğu şehirlerde kira artışları çok daha güçlü biçimde yaşandı.

Bu bulgu, deprem sonrası göç hareketlerinin rastgele değil, mevcut sosyal ağlar ve coğrafi yakınlık temelinde şekillendiğini teyit etti.