Günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olan bozuk paralar, hızla dijitalleşen ödeme alışkanlıkları karşısında varlık mücadelesi veriyor. Dünya genelinde pek çok ülke, üretim maliyeti yüzünden kendi nominal değerini bile karşılamayan küçük kupürleri tedavülden kaldırmaya hazırlanıyor.

Üretim maliyeti değerinden yüksek

Ekonomistler, özellikle 1 kuruş, 5 kuruş ve 10 kuruş gibi en küçük kupürlerde basım maliyetinin piyasa değerini aştığına dikkat çekiyor. Bakır, nikel ve çinko gibi metallerin uluslararası piyasalardaki fiyat artışı, madeni para üretimini adeta lüks haline getirdi. Birçok merkez bankası, bu kupürlerin yeniden basılması yerine yuvarlama sistemine geçiş yapmayı değerlendiriyor.

Dijital ödeme devrimi etkisi

Mobil cüzdan uygulamaları, temassız kartlar ve dijital bankacılık çözümlerinin yaygınlaşması, nakit kullanımını tarihsel bir düşüşe sürüklüyor. Türkiye'de de banka kartı ve kredi kartı ile ödeme alışkanlığı rekor seviyelere ulaşırken, küçük kupürlerle yapılan işlem hacmi minimum düzeylere geriledi. Uzmanlar, önümüzdeki beş yıl içinde madeni para kullanımının yüzde 70 oranında azalabileceğini öngörüyor.

Merkez bankaları alternatif arayışında

Avrupa Merkez Bankası başta olmak üzere birçok ülkenin merkez bankası, küçük değerli madeni paraları aşamalı olarak piyasadan çekme stratejisi izliyor. Hollanda, İsveç ve Norveç gibi ülkelerde en küçük bozukluklar tamamen kaldırılırken, bazı ülkeler fiyatların en yakın 5 veya 10 kuruşa yuvarlanması yöntemini benimsedi.

Türkiye'de son durum

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre, dolaşımdaki madeni para miktarı son yıllarda belirgin şekilde azaldı. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nün küçük kupür basımını minimize ettiği, bunun yerine dijital ödeme altyapısına yatırımın hızlandırıldığı bildirildi. Perakende sektöründe de yuvarlama uygulamasına geçiş yönündeki tartışmalar gündemdeki sıcaklığını koruyor.

Vatandaş ne yapacak?

Yetkililer, elinde eski kupür bulunan vatandaşların mağdur edilmeyeceğini ve belirli bir süre içinde bu paraların banka şubeleri ve PTT aracılığıyla değiştirilebileceğini belirtiyor. Uzmanlar ise geçiş sürecinde herhangi bir hak kaybı yaşanmaması için bilinçlendirme çalışmalarının artırılması gerektiğini vurguluyor.