Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Küresel Kritik Mineraller Görünümü raporunda Çin'in nadir toprak elementleri ve grafit ihracatına getirmeyi planladığı kontrollerin küresel ekonomide yaratabileceği derin sarsıntıyı detaylı şekilde ortaya koydu. Ajans, söz konusu kısıtlamaların tam anlamıyla devreye girmesi durumunda Çin dışındaki yaklaşık 6,5 trilyon dolarlık nihai üretim hacminin ciddi tedarik zinciri aksaklıklarıyla yüzleşebileceği uyarısında bulundu.

Çin Neden Bu Kadar Kritik Bir Konumda?

Dünyanın en büyük nadir toprak elementleri üreticisi olan Çin, geçtiğimiz yılın ekim ayında ihracat kontrollerini ek malzemeleri kapsayacak biçimde genişletmiş ve yeni lisanslama şartları getirmişti. Ancak bu düzenlemelerin uygulanması bir yıl süreyle ertelenmişti.

Nadir toprak elementleri, toplam 17 metalden oluşan stratejik önemi haiz bir grup. Otomobillerden uçaklara, elektronik cihazlardan enerji teknolojilerine ve silah sistemlerine kadar geniş bir ürün yelpazesinde düşük miktarlarda kullanılmalarına rağmen vazgeçilmez bir konuma sahipler.

6,5 Trilyon Dolarlık Risk Sektörleri

IEA'nın analizi, ihracat kontrollerinin tam olarak yürürlüğe girmesi halinde başta otomotiv, ileri teknoloji, savunma ve enerji olmak üzere dört kritik sektörde yaşanacak tedarik zinciri krizlerinin 6,5 trilyon dolarlık üretimi tehdit edeceğini gösterdi. Raporda, ortaya çıkacak ekonomik kaybın yaklaşık yarısının ABD ve Avrupa kaynaklı olacağı özellikle vurgulandı.

Fatih Birol, IEA İcra Direktörü olarak mevcut tablonun risklerine ilişkin değerlendirmesinde, "Son analizimiz, ekonomik değerin büyük bir kısmının, tedarik zincirleri oldukça yoğunlaşmış ve bu nedenle kırılgan olan, nispeten küçük miktarlardaki kritik minerallere bağlı olduğunu gösteriyor" ifadelerini kullandı.

Grafit İhracatında 300 Milyar Dolarlık Tehlike

Elektrikli araç bataryalarının temel hammaddelerinden biri olan grafit konusunda da ciddi bir uyarı yapıldı. Çin, küresel işlenmiş grafit üretiminin yüzde 90'dan fazlasını tek başına karşılıyor. Bu kontrollerin tam olarak uygulanması halinde Çin dışındaki yaklaşık 300 milyar dolarlık nihai üretim faaliyetinin olumsuz etkilenebileceği kaydedildi.

Alternatif Projelere 65 Milyar Dolarlık Yatırım

Batılı ülkelerin alternatif kritik mineral tedarik zincirleri oluşturma çalışmalarını hızlandırdığı belirtilen raporda, yeni projelere yönelik kamu finansmanı taahhütlerinin 2023-2025 döneminde dört kattan fazla artarak 65 milyar dolara ulaştığı paylaşıldı.

ABD ve Malezya'da devreye alınan yeni nadir toprak elementleri arıtma projeleri sayesinde Çin'in küresel pazardaki payı 2023'teki yüzde 90 seviyesinden geçen yıl yüzde 85'e geriledi. Planlanan alternatif projelerin zamanında hayata geçirilmesi halinde bu oranın 2035 yılına kadar yüzde 70'e düşebileceği öngörülüyor.