Astronomi tarihinde eşine az rastlanan bir gözlem gerçekleştirildi. Bilim insanları, Güneş'ten yaklaşık 30 kat daha büyük kütleli bir yıldızın süpernova patlamasıyla yok oluş sürecini baştan sona, saniye saniye kayıt altına almayı başardı. Elde edilen veriler, dev yıldızların daha önce bilinmeyen patlama biçimleriyle de hayatlarına son verebileceğini ortaya koydu.

Şok dalgası Çin'in teleskobuyla yakalandı

Mart ayında Çin'e ait Einstein Probe uzay teleskobu, anlık bir X ışını parlaması tespit etti. Bu parlamanın, çöken yıldız çekirdeğindeki patlamanın tetiklediği güçlü şok dalgasının dev yıldızın yüzeyini yarıp geçmesiyle oluştuğu bildirildi. "Şok kırılması" olarak adlandırılan bu olgunun her süpernovada meydana geldiği düşünülüyor; ancak sürecin son derece kısa sürmesi nedeniyle tespit edilmesi büyük zorluk gerektiriyor. Söz konusu gözlemin 2008 yılından bu yana bu alanda yapılan ilk başarılı kayıt olduğu belirtildi.

Üç ay süren küresel takip

Tespitin ardından dünya genelindeki çok sayıda teleskop harekete geçti. Yaklaşık üç ay boyunca süren gözlemlerde yörüngedeki Chandra X-ışını Gözlemevi ile çok sayıda yer tabanlı teleskop devreye sokuldu. Süpernovanın Dünya açısından Güneş'in arkasında kalması nedeniyle gözlemler sonlandırılana kadar veriler titizlikle toplandı.

Pittsburgh'daki Carnegie Mellon Üniversitesi'nden araştırmacı Brendan O'Connor, bu süreci eşzamanlı olarak yakalamanın büyük ölçüde tesadüf gerektirdiğini vurguladı. Maryland Üniversitesi'nde görevli NASA Einstein Araştırmacısı Jillian Rastinejad ise şok dalgasının "radar gibi" işlediğini belirterek, "Şok dalgası yıldızın dış katmanlarını ve etrafındaki maddeleri yarıp geçerken X ışınlarında tespit ettiğimiz sinyal üzerinde bir iz bırakır. Bu X ışınlarını kullanarak çökmek üzere olan yıldıza dair eşi benzeri görülmemiş yakından bir bakış elde edebiliriz" ifadelerini kullandı.

Wolf-Rayet türü dev bir yıldız

Dünya'dan yaklaşık 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside meydana gelen patlama, bilim insanlarının özellikle ilgisini çekti. Patlamadan önce yıldızın, güçlü yıldız rüzgarları nedeniyle hidrojen ve helyumdan oluşan dış katmanlarını çoktan savurmuş nadir bir tür olan Wolf-Rayet yıldızı olduğu açıklandı. Patlama, "geniş çizgili Tip Ic" süpernova olarak sınıflandırıldı. Bu tür patlamalarda dış katmanları soyulmuş yıldızların fırlatılan maddeler aşırı yüksek hızlarda hareket ediyor; gözlemlenen olayda maddenin ışık hızının yüzde 10'undan daha hızlı savrulduğu kaydedildi.

Rastinejad, gözlemlenen yıldızın "en devasa yıldızlar arasında" yer aldığını ve muhtemelen Samanyolu Galaksisi'nde yaklaşık 500-600 ışık yılı uzaklıkta bulunan, süpernova ölümüne yaklaştığı düşünülen Betelgeuse'dan bile daha büyük olabileceğini söyledi.

Gama ışını patlaması olmadan gerçekleşen süpernova

Araştırmacıları asıl şaşırtan detay ise patlamanın genellikle ilişkilendirildiği gama ışını patlamasının bu vakada tespit edilememesi oldu. Süpernova, gama ışını patlamalarının birçok özelliğini sergiledi; ancak bu olayda herhangi bir gama ışını kanıtı bulunamadı.

O'Connor, astrofizikteki yanıtlanmamış temel sorulardan birinin, çöken bazı dev yıldızların neden ışık hızına yakın hızlarda madde püskürterek gama ışını patlamaları oluşturduğu, benzer yapıdaki diğerlerinin ise bunu yapmadığı sorusu olduğunu belirtti. Püskürmedeki hızlı hareket eden maddenin kendi içinde çarpışarak gama ışınlarını ürettiğini aktaran O'Connor, söz konusu püskürmenin yıldızın yüzeyi veya son aşamada yıldızı çevreleyen yoğun madde tarafından engellenmiş olabileceğini dile getirdi.

Geriye bir kara delik kaldı

Şiddetli patlamanın ardından geride son derece yoğun kütleli ve çekim gücü ışığın bile kaçamayacağı kadar yüksek olan bir kara deliğin kaldığı değerlendiriliyor. Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan iki ayrı bilimsel makaleyle duyurulan bulgular, yıldız evrimi ve süpernova mekanizmalarına ilişkin mevcut modellerin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğine işaret ediyor.