Gökbilimciler, dünyanın en güçlü güneş teleskobunu kullanarak Güneş'in gözlemlenebilir yüzeyinin şimdiye kadar elde edilmiş en yüksek çözünürlüklü görüntülerini kayıt altına aldı. Elde edilen veriler, aşırı ısınmış güneş gazlarında burgulu ve girdap şeklinde yapıların varlığını ortaya koydu.

Van Gogh'un tablosunu hatırlatan manzara

Fotoğraflarda görülen kıvrımlı ve dairesel oluşumlar, ünlü Hollandalı ressam Vincent van Gogh'un 1889 tarihli "Yıldızlı Gece" eserindeki gökyüzü tasvirlerini güçlü biçimde anımsatıyor. Durağan kareler ve zaman atlamalı video kayıtları, sürekli olarak büyüyen sıcak plazma girdaplarını net şekilde gözler önüne serdi.

Hawaii'deki dev teleskopla elde edildi

Gözlemler, ABD Ulusal Bilim Vakfı bünyesinde Hawaii'de faaliyet gösteren Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu aracılığıyla gerçekleştirildi. Yaklaşık 1,4 milyon kilometrelik toplam güneş çapına kıyasla yalnızca yaklaşık 100 kilometre derinliğindeki nispeten ince bir tabaka olan fotosfer katmanı incelendi.

Tespit edilen girdapların çapı, teleskobun çözümleyebildiği en küçük ölçek olan yaklaşık 19 kilometreden 170 kilometreye kadar değişiyor. Bu boyutlar insan ölçeğinde büyük gibi görünse de bir yıldız yüzeyi için son derece küçük kabul ediliyor.

Bilim dünyasında ilk: Yıldız yüzeyinde KHI tespiti

Araştırmacılar, söz konusu yapıların rastgele biçimler olmadığını, aksine Kelvin-Helmholtz kararsızlığı (KHI) adı verilen olgunun bir yıldızın yüzeyinde ilk kez belgelenmesi anlamına geldiğini vurguladı.

19. yüzyılda tanımlanan bu olgu, farklı hızlarda hareket eden iki paralel akışkanın veya gaz akıntısının etkileşimi sonucu ortaya çıkıyor. Çalışmanın eş başyazarı ve Inouye teleskobunun enstrüman programı bilim insanı Friedrich Wöger, kararsızlığın gelişimini şöyle açıkladı:

"Ara yüzey kararsız hale gelebilir ve rüzgarlı havalarda bir gölde ya da okyanusta oluşan dalgalara benzer şekilde dalga benzeri girdaplar üretebilir. Burada fark, etkileşen iki akışkanın yaklaşık 5 bin 540 santigrat derece sıcaklıktaki plazma olması ve kararsızlığın oluşmasına zemin hazırlayan bir manyetik alan içinde hareket etmesidir."

"Gerçek bir oyun değiştirici"

Wöger, güneş KHI'sinin keşfini "gerçek bir oyun değiştirici" olarak nitelendirerek bunun Güneş'in atmosferine nasıl enerji aktardığını anlamaya yönelik yeni bir çerçeve sunduğunu söyledi. Çalışmanın diğer eş başyazarı David Kuridze ise KHI'nin güneş manyetik alanını bükerek ani patlamaları tetikleyebilecek enerji ürettiğini belirtti.

Yeni bulguların, uydular, GPS navigasyon sistemleri, elektrik şebekeleri ve küresel iletişimi doğrudan etkileyebilen güneş patlamaları ile Güneş'in dış atmosferinin neden bu denli ısındığına ilişkin sorulara yanıt verebileceği kaydedildi. Çalışma, Nature dergisinde yayımlandı.