Gökbilimciler, Güneş'in gözlemlenebilir yüzeyine ilişkin şimdiye kadar elde edilen en yüksek çözünürlüklü görüntüleri kayıt altına aldı. Elde edilen veriler, aşırı ısınmış güneş gazlarında kendine özgü bir dinamiğe sahip burgulu ve girdap benzeri oluşumların varlığını ortaya koydu.

Sanatsal benzerlik dikkat çekti

Fotoğraflarda görülen kıvrımlı ve dairesel yapılar, ünlü Hollandalı ressam Vincent van Gogh'un 1889 tarihli Yıldızlı Gece eserinde tasvir ettiği gece gökyüzü motifleriyle güçlü bir benzerlik taşıyor. Bilim insanları bu estetik benzerliğin ötesinde, söz konusu yapıların fiziksel açıdan kritik bir öneme sahip olduğunu vurguladı.

Dev teleskopla gerçekleştirilen gözlemler

ABD Ulusal Bilim Vakfı tarafından Hawaii'de işletilen Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu kullanılarak yapılan incelemelerde, Güneş'in yaklaşık 1,4 milyon kilometrelik toplam çapına kıyasla yalnızca yaklaşık 100 kilometre derinliğindeki ince fotosfer katmanının bir bölümü mercek altına alındı. Durağan görüntüler ve zaman atlamalı video kayıtları, sürekli biçimde büyüyen sıcak plazma girdaplarını net biçimde belgeledi.

Tespit edilen girdapların çapları, teleskobun çözümleyebildiği en düşük ölçek olan yaklaşık 19 kilometreden başlayıp 170 kilometreye kadar uzanıyor. İnsan ölçeğinde devasa görünen bu boyutlar, bir yıldız yüzeyi ölçeğinde oldukça küçük kabul ediliyor.

İlk kez gözlemlenen fiziksel olay

Araştırmacılar, gözlemlenen kıvrımlı ve dairesel yapıların rastgele biçimler olmadığını, aksine yıldız yüzeyinde ilk kez tespit edilen Kelvin-Helmholtz Kararsızlığı (KHI) adlı olguyu simgelediğini açıkladı. 19. yüzyılda tanımlanan bu dinamik süreç, farklı hızlarda hareket eden iki paralel akışkan veya gaz akıntısının etkileşime girmesiyle ortaya çıkıyor.

Colorado'daki Ulusal Bilim Vakfı Ulusal Güneş Gözlemevi'nde kıdemli bilim insanı ve Inouye teleskobunun enstrüman programı yetkilisi Friedrich Wöger, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

"Ara yüzey kararsız hale gelebilir ve rüzgarlı koşullarda bir gölde ya da okyanusta oluşan dalgalara benzer biçimde, boyutları ayrışana kadar büyüyen dalga benzeri girdaplar geliştirebilir."

Dünya'dan farkı ne?

Wöger, Dünya'da nadir de olsa bilinen bu meteorolojik olayın gaz devi gezegenler Jüpiter ile Satürn'ün atmosferlerinde de gözlemlendiğini belirterek, Güneş'teki durumu şöyle özetledi:

"Burada, Dünya'da bildiğimiz dalgalardan ve bulutlardan farkı, etkileşime giren iki akışkanın yaklaşık 5 bin 540 santigrat derece sıcaklıkta plazma olması ve kararsızlığın gelişmesi için gerekli koşulların oluşmasına katkı sağlayan bir manyetik alan içinde hareket etmesidir."

Teknoloji ve iletişimi doğrudan etkileyen süreçler

KHI, güneş manyetik alanını bükerek aniden bir patlamayı tetikleyebilecek enerji üretme potansiyeli taşıyor. Bu patlamalar; uyduların, GPS navigasyon sisteminin, elektrik şebekelerinin ve küresel iletişim altyapısının işleyişini doğrudan etkileyebiliyor.

Wöger, keşfi "gerçek bir oyun değiştirici" olarak nitelendirerek, bunun Güneş'in atmosferine nasıl enerji sağladığını anlamak için yeni bir çerçeve açtığını söyledi. Çalışmanın eş başyazarı gökbilimci David Kuridze ise şu değerlendirmede bulundu:

"Güneş ve Güneş benzeri yıldızlar, manyetik yapıları içinde hızlı ve patlamalı olaylardan oluşan bir spektrumla karakterize edilen son derece dinamik sistemlerdir. Bu patlamaların nasıl tetiklendiği, modern güneş fiziğindeki temel sınırlardan biridir."

Güneş fiziğine yeni bir bakış açısı

KHI tezahürünün, Güneş'in dış atmosferinin neden bu denli yüksek sıcaklıklara ulaştığını ve manyetik enerjinin yıldız yüzeyinde nasıl birikip hareket ettiğini açıklamaya katkı sağlaması bekleniyor. Araştırma bulguları, saygın bilim dergisi Nature'da çarşamba günü yayımlanarak astronomi camiasında geniş yankı uyandırdı.