Sanayi Devrimi'nin kalbi olarak bilinen 19. yüzyıl Londra'sı, parlak fabrika bacalarının altında insanlık dışı çalışma koşullarını barındırıyordu. Özellikle kentin Doğu Yakası'ndaki kibrit fabrikaları, bu karanlık dönemin en çarpıcı örneklerinden biri olarak tarihe geçti.

Düşük ücret, ağır çalışma ve ölümcül tehlike

Fabrikalarda çalışan binlerce kadın işçi, son derece düşük ücretler karşılığında günde on iki saatten fazla mesai yapıyordu. Ancak asıl tehlike, üretimde kullanılan beyaz fosfor adlı kimyasal maddeydi. Bu maddeyle temas eden işçilerde görülen fosfor çenesi (phossy jaw) hastalığı, çalışanların sağlığını geri dönüşü olmayan şekilde yok ediyordu.

Yüz ve çene kemikleri parçalanıyordu

Yeterli havalandırmanın bulunmadığı, koruyucu ekipmanın ise lüks sayıldığı bu atölyelerde çalışan kadınlar, fosfor buharını soluyarak ve kimyasalın bulaştığı yüzeylere dokunarak zehirleniyordu. Hastalık ilerledikçe bazı genç kadınların yüz ve çene kemikleri parçalanıyor, vücutlarında iyileşmeyen yaralar açılıyordu. Yüzleri deforme olan işçiler, toplum arasında hayalet kadınlar olarak anılmaya başlandı.

Sanayi tarihinin utanç verici sayfaları

Bu trajedi, işçi hakları mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından birini oluşturdu. Yaşanan dram, yıllar sonra fabrikalarda çocuk işçiliğinin ve kadın emeğinin sömürülmesinin uluslararası alanda tartışılmasına zemin hazırladı. Beyaz fosforun kullanımı, 1906 yılında kabul edilen Bern Sözleşmesi ile büyük ölçüde yasaklandı; ancak o güne kadar çok sayıda işçi, yaşamını yitirdi ya da kalıcı sakatlıklara maruz kaldı.